Methylene blue of methyleenblauw: één stof, twee namen

Wie zich in methyleenblauw verdiept, komt al snel een tweede naam tegen: methylene blue. Op Engelstalige sites, in podcasts, in onderzoek en op sociale media heet de stof bijna altijd zo. In Nederland en België wordt er zelfs vaker op methylene blue gezocht dan op methyleenblauw. Dat roept een logische vraag op: gaat het om twee verschillende dingen? Het korte antwoord is nee. In dit artikel leggen we uit waarom de stof meerdere namen heeft, welke namen je nog meer tegenkomt en waar je bij een product echt naar kijkt. Wat de stof zelf is, staat uitgebreid in Wat is methyleenblauw?.

Eén stof, twee talen

Methylene blue is gewoon de Engelse naam van methyleenblauw. Net zoals "copper" en "koper" hetzelfde metaal zijn, zijn methylene blue en methyleenblauw dezelfde chemische verbinding. Het molecuul is identiek: dezelfde atomen, dezelfde opbouw, dezelfde diepblauwe kleur in water. Er bestaat geen Nederlandse en Engelse variant met een andere werking of samenstelling.

Dat de Engelse naam zo vaak opduikt, heeft een eenvoudige reden. Het meeste wetenschappelijke onderzoek wordt in het Engels gepubliceerd. Ook de discussie op sociale media, in podcasts en op internationale fora is grotendeels Engelstalig. Wie daar iets over leest en het daarna opzoekt, typt dus vaak de naam die hij net zag. Webshops en fabrikanten nemen die naam over op hun etiketten, waardoor je in de Nederlandse winkel ook regelmatig "methylene blue" op een flesje ziet staan.

Voor jou als lezer of koper maakt de naam niets uit. Belangrijk is wat er werkelijk in het flesje zit: in welke concentratie, hoe zuiver en hoe het is verpakt.

De officiële namen

Naast methylene blue en methyleenblauw heeft de stof nog een aantal namen. Ze komen elk uit een ander vakgebied.

Methylthioniniumchloride

In de geneeskunde gebruikt men de naam methylthioniniumchloride. Dat is de internationale stofnaam waaronder het middel als geneesmiddel geregistreerd is. In de Europese Unie heet het geregistreerde product Methylthioninium chloride Proveblue. Het is in 2011 toegelaten als injectie tegen methemoglobinemie, een aandoening waarbij het bloed minder zuurstof kan vervoeren. Die toepassing hoort thuis in het ziekenhuis en wordt uitgelegd in Methyleenblauw in de geneeskunde. In de Verenigde Staten heet een vergelijkbaar geregistreerd middel ProvayBlue.

De chemische naam en het CAS-nummer

Chemici beschrijven de stof met een systematische naam die de opbouw van het molecuul weergeeft. Die naam is lang en weinig gebruiksvriendelijk, en je komt hem vooral tegen in databanken en veiligheidsinformatiebladen. Handiger is het CAS-nummer: een uniek registratienummer dat aan elke chemische stof wordt toegekend. Voor methyleenblauw is dat 61-73-4. In de databank PubChem staat de stof onder nummer 6099. Wie twee productbladen naast elkaar legt en wil weten of het om dezelfde stof gaat, kijkt naar dit nummer, niet naar de handelsnaam.

Soms zie je ook een ander CAS-nummer vermeld, bijvoorbeeld bij een vorm met kristalwater. Dat is dezelfde kleurstof, maar met water in het kristal. Dat verschil is vooral van belang bij het afwegen van poeder, omdat het watergehalte het gewicht beïnvloedt.

Kleurstofnamen

Methyleenblauw begon als textielverf, en uit die tijd stammen nog andere aanduidingen. In de kleurstofindustrie heeft het een eigen nummer in de Colour Index, CI 52015. In laboratoria hoor je soms namen als "Löfflers methyleenblauw", maar dat is een specifieke kleuroplossing voor de microscopie, met methyleenblauw als belangrijkste bestanddeel. Hoe die kleuring werkt, staat in Kleuren met methyleenblauw onder de microscoop.

Afkortingen

In onderzoeksartikelen en op sociale media wordt methylene blue vaak afgekort tot MB. Dat is puur een afkorting en zegt niets over de concentratie, de zuiverheid of de vorm. Een product dat "MB" op het etiket heeft, kan een 1% oplossing zijn, een sterk verdunde oplossing of een poeder.

Waarom de naam niets zegt over kwaliteit

Een naam zegt wat de stof is, niet hoe goed het product is. Twee flesjes met allebei "methylene blue" op het etiket kunnen sterk van elkaar verschillen. Waar je wel naar kijkt:

• De concentratie. Een 1% oplossing bevat 10 milligram methyleenblauw per milliliter. Er zijn ook oplossingen van 0,1% of nog lager, en poeder dat je zelf moet oplossen. Hoe je die vormen vergelijkt, staat in 1% oplossing, 0,1% of poeder.
• De zuiverheid. Methyleenblauw wordt in verschillende kwaliteiten gemaakt, van technische kwaliteit voor de textielindustrie tot kwaliteiten die aan een farmacopee voldoen. Meer daarover in Kwaliteitsgraden van methyleenblauw.
• Het labrapport. Een serieus product heeft een analysecertificaat of een labrapport, bijvoorbeeld op zware metalen. Hoe je zo'n document leest, staat in Een analysecertificaat (COA) lezen.
• De verpakking. Methyleenblauw is gevoelig voor licht. Een bruin glazen flesje beschermt de oplossing beter dan doorzichtig plastic. Zie Waarom methyleenblauw in bruin glas zit.
• Het lotnummer. Een lotnummer koppelt het flesje aan een productiepartij, zodat het labrapport ook echt bij jouw flesje hoort.

Methylene blue zoeken: wat je online tegenkomt

Wie in Google of op sociale media zoekt op methylene blue, krijgt een mengeling van informatie. Een deel komt uit wetenschappelijk onderzoek, een deel uit de biohackwereld en een deel uit reclame. Daar zit een duidelijk verschil in betrouwbaarheid.

Onderzoek naar methyleenblauw bestaat al meer dan een eeuw. De stof werd in de negentiende eeuw als kleurstof ontwikkeld en kreeg al vroeg een plek in de microscopie en de geneeskunde. Overzichtsartikelen in wetenschappelijke tijdschriften beschrijven die geschiedenis en de bekende toepassingen. Wat dat onderzoek wel en niet laat zien, staat in Wat onderzoek zegt over methyleenblauw.

Op sociale media gaat het vaak over persoonlijke ervaringen en grote beloftes. Die zijn niet te controleren, en een deel ervan gaat verder dan wat onderzoek ondersteunt. Hoe die aandacht ontstond, beschrijven we in Methyleenblauw op TikTok en in podcasts.

Reclame voor producten verdient extra voorzichtigheid. In Nederland en België mag een product dat niet als geneesmiddel geregistreerd is, niet worden aangeprezen met beloftes over gezondheid. Een aanbieder die dat wel doet, houdt zich niet aan de regels. Wat de wet precies zegt, staat in Methyleenblauw en de wet.

Methylene blue en veiligheid

Omdat het om dezelfde stof gaat, gelden voor methylene blue precies dezelfde aandachtspunten als voor methyleenblauw. De Europese productinformatie van het geregistreerde geneesmiddel noemt onder meer een tekort aan het enzym G6PD als situatie waarin het middel niet gebruikt mag worden. De Amerikaanse productinformatie waarschuwt nadrukkelijk voor de combinatie met bepaalde antidepressiva. Die informatie is geschreven voor het geneesmiddel in het ziekenhuis, maar de stof is dezelfde. Een overzicht staat in Veiligheid en wisselwerkingen van methyleenblauw en in Bijwerkingen van methyleenblauw.

Methyleenblauw kleurt bovendien sterk. Een druppel op textiel, hout of voegen laat een blauwe vlek achter die lastig te verwijderen is. Hoe je het goed bewaart en wat je doet bij een vlek, staat in Methyleenblauw bewaren en vlekken verwijderen.

Waarom wij methyleenblauw schrijven

Op deze site gebruiken we vooral het Nederlandse woord methyleenblauw. Dat is de juiste Nederlandse naam en zo heet de stof ook in Nederlandse en Belgische regelgeving en databanken. Waar het helpt, noemen we ook de Engelse naam, zodat je de informatie terugvindt als je op methylene blue zoekt.

Ons eigen product, Blue Magic, is een 1% oplossing van methyleenblauw in een bruin glazen flesje van 100 ml met glazen pipet. Elk flesje heeft een lotnummer en de partij is getest op zware metalen. Wat er precies in zit, staat in Blue Magic (awakening): wat er in het flesje zit. Blue Magic wordt verkocht voor non-food toepassingen: het is geen voedingsmiddel en geen voedingssupplement.

In het kort

Methylene blue en methyleenblauw zijn dezelfde stof. De Engelse naam is gangbaar omdat het meeste onderzoek en de meeste discussie in het Engels plaatsvindt. In de geneeskunde heet de stof methylthioniniumchloride en in de chemie herken je hem aan CAS-nummer 61-73-4. De naam op het etiket zegt niets over de kwaliteit. Kijk daarvoor naar de concentratie, de zuiverheid, het labrapport, de verpakking en het lotnummer. En wees kritisch op informatie die meer belooft dan onderzoek laat zien.