Bijwerkingen van methyleenblauw: wat er bekend is

Wie over methyleenblauw leest, wil ook weten wat er mis kan gaan. Dat is een goede vraag, en het antwoord is beter bekend dan bij veel nieuwe stoffen. Methyleenblauw wordt al meer dan honderd jaar gebruikt, en als geregistreerd geneesmiddel is de productinformatie openbaar. In dit artikel zetten we de beschreven bijwerkingen op een rij: wat vaak voorkomt, wat ernstig is, en wat het betekent voor het meten in een ziekenhuis. De belangrijkste wisselwerkingen staan uitgebreider in Veiligheid en wisselwerkingen.

Dit artikel is geen gebruiksadvies. BlauweDruppels.nl verkoopt methyleenblauw voor non-food toepassingen, en we geven geen advies over inname. Waarom, lees je in Methyleenblauw en de wet.

Waar deze informatie vandaan komt

De meest betrouwbare informatie over bijwerkingen komt uit de productinformatie van het geregistreerde geneesmiddel. In Europa is dat Methylthioninium chloride Proveblue, beoordeeld door het Europees Geneesmiddelenbureau. In de Verenigde Staten is dat ProvayBlue, beoordeeld door de FDA. Beide worden in het ziekenhuis via een infuus gegeven, bij methemoglobinemie. De productinformatie is gebaseerd op studies en op meldingen uit de praktijk.

Daarnaast zijn er gegevens uit onderzoek, zoals de studies naar malaria, waarin ruim 1.500 patiënten methyleenblauw kregen, en de studies in de psychiatrie. Die geven een beeld van bijwerkingen bij een andere toedieningsvorm en in andere groepen.

Verkleuring: de bijwerking die iedereen krijgt

De bekendste bijwerking is verkleuring. Het lichaam scheidt methyleenblauw voor een groot deel uit via de nieren. Daardoor wordt urine blauw of groen, afhankelijk van hoe geconcentreerd ze is. Ook de ontlasting kan blauwgroen kleuren. Bij een infuus in het ziekenhuis kunnen ook de huid en de slijmvliezen tijdelijk blauwig worden.

Deze verkleuring is onschuldig en verdwijnt vanzelf als de stof het lichaam heeft verlaten. Ze kan wel schrikken. En ze maakt onderzoek lastig: deelnemers merken aan hun urine of ze methyleenblauw of een placebo krijgen. Daarover lees je meer in Methyleenblauw, geheugen en de hersenen.

Wat de productinformatie noemt

De Amerikaanse productinformatie noemt de bijwerkingen die bij meer dan tien procent van de patiënten in studies voorkwamen:

• pijn in een arm of been, vaak op de plek van het infuus;
• verkleuring van de urine;
• een veranderde of vreemde smaak;
• een warm gevoel;
• duizeligheid;
• overmatig zweten;
• misselijkheid;
• verkleuring van de huid;
• hoofdpijn.

Daarnaast noemt de productinformatie een aantal waarschuwingen, die we hieronder bespreken: het serotoninesyndroom, overgevoeligheid, de afbraak van rode bloedcellen, het verstoren van meetapparatuur en bloedtesten, en een effect op de rijvaardigheid.

In de malariastudies, waarin methyleenblauw meestal via de mond werd gegeven, zag een systematische review uit 2018 vooral milde klachten aan maag, darmen en urinewegen, naast de blauwe urine. Ook in een psychiatrische studie uit 2017 waren de bijwerkingen mild en van korte duur.

Ernstig: het serotoninesyndroom

De belangrijkste waarschuwing staat in de Amerikaanse productinformatie bovenaan, in een kader. Methyleenblauw remt het enzym monoamineoxidase A, dat serotonine afbreekt. Samen met middelen die de hoeveelheid serotonine verhogen, kan er te veel serotonine ontstaan. Dat heet het serotoninesyndroom.

De productinformatie noemt als middelen om niet te combineren: SSRI's en SNRI's (veelgebruikte antidepressiva), MAO-remmers en opioïden, sterke pijnstillers. Klachten van een serotoninesyndroom zijn onder meer verwardheid, onrust, koorts, zweten, spiertrekkingen, stijve spieren en een snelle hartslag. Het kan levensbedreigend zijn. Ng en Cameron beschreven in 2010 de gemelde gevallen in een systematische review.

Ernstig: afbraak van rode bloedcellen

Bij mensen met een G6PD-tekort kan methyleenblauw rode bloedcellen afbreken. Dat heet hemolyse, en het kan leiden tot bloedarmoede. G6PD is een enzym dat rode bloedcellen beschermt tegen schade. Een tekort is erfelijk en komt wereldwijd veel voor, vaker bij mensen met roots in Afrika, het Middellandse Zeegebied, het Midden-Oosten en Azië. Veel mensen weten niet dat ze het hebben. Youngster en collega's noemden methyleenblauw in 2010 in een overzicht van medicijnen die bij een G6PD-tekort voorzichtigheid vragen.

Bij mensen met een G6PD-tekort werkt methyleenblauw bovendien slecht tegen methemoglobinemie, omdat het enzym nodig is om methyleenblauw in de werkzame vorm om te zetten.

Te veel: het omgekeerde effect

Methyleenblauw wordt in het ziekenhuis gegeven om methemoglobine terug te zetten in gewone hemoglobine. Bij een te grote hoeveelheid kan het juist het omgekeerde doen en zelf methemoglobine veroorzaken. Ook andere bijwerkingen nemen toe met de hoeveelheid. Het overzicht van de Alzheimer's Drug Discovery Foundation vat het samen: bij een lage hoeveelheid vooral klachten van maag, darmen en urinewegen, bij een hogere hoeveelheid ook bloedarmoede en serotoninetoxiciteit.

Hoe lang het in het lichaam blijft

Na toediening wordt methyleenblauw grotendeels via de nieren uitgescheiden. De halfwaardetijd, de tijd waarin de helft uit het bloed verdwijnt, ligt volgens het overzicht van de Alzheimer's Drug Discovery Foundation rond vijf tot zes en een half uur. De blauwe of groene urine kan daardoor een dag of langer aanhouden.

Overgevoeligheid

Zoals bij elke stof kan iemand allergisch reageren op methyleenblauw. De productinformatie noemt ernstige allergische reacties, met onder meer zwelling, kortademigheid en een daling van de bloeddruk. Dat is zeldzaam, maar vraagt directe medische hulp.

Meetfouten in het ziekenhuis

Methyleenblauw is een sterke kleurstof, en dat merken meetapparaten.

• Vingerclip voor zuurstof. Een saturatiemeter werkt met rood en infrarood licht. Methyleenblauw neemt rood licht op, waardoor de meter een te laag zuurstofgehalte kan aangeven.
• Bloed- en urinetesten. Een Canadese studie uit 2025 zocht uit welke laboratoriumtesten door methyleenblauw worden verstoord. Bij een paar bloedtesten was dat het geval, en het urineonderzoek met een automatische analyser werd al bij een lage concentratie in de urine grotendeels onbetrouwbaar.

Wie in het ziekenhuis komt en kort daarvoor methyleenblauw heeft gehad, vertelt dat daarom altijd aan de arts of verpleegkundige.

Rijvaardigheid

De productinformatie waarschuwt dat methyleenblauw duizeligheid en verwardheid kan geven, en dat dat de rijvaardigheid en het bedienen van machines kan beïnvloeden.

Zwangerschap en borstvoeding

In de zwangerschap is voorzichtigheid nodig. Vroeger werd methyleenblauw bij sommige tweelingzwangerschappen in het vruchtwater gespoten. Bij baby's die daaraan waren blootgesteld, zijn vernauwingen van de dunne darm beschreven, zo meldde een Europese werkgroep in 1991. De productinformatie adviseert om bij borstvoeding te stoppen tijdens en kort na de behandeling. Meer in Veiligheid en wisselwerkingen.

Kinderen

Methyleenblauw hoort buiten bereik van kinderen. Een geconcentreerde oplossing is bedoeld voor non-food toepassingen. Heeft een kind ervan gedronken, bel dan de huisarts of de huisartsenpost en vertel om welke stof en concentratie het gaat. Bij ernstige klachten bel je 112.

Wanneer je een arts belt

• Bij verwardheid, koorts, spiertrekkingen of een snelle hartslag, zeker als je een antidepressivum of een sterke pijnstiller gebruikt.
• Bij kortademigheid, blauwe lippen die niet door de kleurstof komen, of extreme vermoeidheid.
• Bij zwelling van gezicht, lippen of keel.
• Als een kind iets heeft ingeslikt.

Samengevat

De meest voorkomende bijwerking van methyleenblauw is verkleuring van urine en huid, en die is onschuldig. De productinformatie van het geneesmiddel noemt daarnaast onder meer pijn op de plek van het infuus, een vreemde smaak, misselijkheid, duizeligheid, hoofdpijn, zweten en een warm gevoel. Ernstig zijn het serotoninesyndroom samen met bepaalde antidepressiva en opioïden, de afbraak van rode bloedcellen bij een G6PD-tekort en een allergische reactie. Methyleenblauw verstoort de zuurstofmeting met een vingerclip en sommige bloedtesten. Bewaar het buiten bereik van kinderen, en overleg bij vragen met een arts of apotheker.