Waarom methyleenblauw in bruin glas zit

Loop door een apotheek of een laboratorium, en je ziet ze overal: bruine glazen flesjes. Die kleur is geen stijlkeuze. Bruin glas beschermt de inhoud tegen licht, en voor een stof als methyleenblauw is dat belangrijk. In dit artikel lees je waarom, wat bruin glas precies doet, en waarom je een flesje toch het beste in een donkere kast zet. Hoe methyleenblauw licht opneemt, staat uitgebreider in Waarom methyleenblauw zo blauw is.

Methyleenblauw en licht

Methyleenblauw is een kleurstof, en een kleurstof neemt licht op. Bij methyleenblauw gaat het vooral om oranjerood licht, met een piek rond 660 nanometer. De energie van dat licht verdwijnt niet zomaar. Een deel ervan kan het molecuul doorgeven aan zuurstof die in de oplossing aanwezig is. Daarbij ontstaat een reactieve vorm van zuurstof, die andere moleculen kan aantasten, ook methyleenblauw zelf.

Die eigenschap wordt in de wetenschap bewust gebruikt. Onderzoekers bestuderen methyleenblauw als zogeheten fotosensibilisator, bijvoorbeeld in de fotodynamische therapie, waarbij licht en kleurstof samen een effect geven. Voor een flesje dat je wilt bewaren, is het precies andersom: je wilt dat er zo weinig mogelijk gebeurt. Minder licht betekent minder kans dat de oplossing verandert.

Wat bruin glas doet

In apotheek en laboratorium heet dit glas amberglas, naar de kleur van barnsteen. Het krijgt zijn bruine kleur door toevoegingen aan de glasmassa, meestal ijzer- en zwavelverbindingen. Die zorgen ervoor dat het glas een groot deel van het kortgolvige licht tegenhoudt: ultraviolet en blauw. Dat is het licht met de meeste energie per lichtdeeltje, en het licht dat in veel stoffen de meeste chemische veranderingen veroorzaakt.

Voor glazen verpakkingen van geneesmiddelen bestaan eisen in de Europese Farmacopee, waaronder eisen aan hoeveel licht gekleurd glas mag doorlaten. Daarom zie je bruin glas zo vaak bij lichtgevoelige middelen.

Wat bruin glas niet doet

Hier zit een nuance die vaak ontbreekt. Bruin glas laat oranje en rood licht voor een groot deel wel door. Dat zie je aan de kleur: glas dat al het rode licht tegenhield, zou er niet bruin uitzien maar donkerblauw of zwart.

Methyleenblauw neemt juist dat oranjerode licht sterk op. Bruin glas beschermt de oplossing dus goed tegen ultraviolet en blauw licht, maar niet volledig tegen het licht dat methyleenblauw zelf het meest absorbeert. De eerlijke conclusie is dat het glas een deel van het werk doet en de plek waar je het flesje bewaart de rest.

In de praktijk betekent dat:

• zet een flesje niet in de vensterbank of op een plek met direct zonlicht;
• bewaar het in een kast of lade, of in de doos waarin het geleverd is;
• laat het niet lang open onder een felle lamp staan.

Waar het licht in huis vandaan komt

Niet elk licht is gelijk. Daglicht bevat alle kleuren, inclusief ultraviolet. Gewoon vensterglas houdt het kortste ultraviolet tegen, maar een deel van het langere ultraviolet en al het zichtbare licht komt erdoorheen. Een flesje in de vensterbank staat dus in fel en energierijk licht, ook achter glas en ook op een bewolkte dag.

Lampen in huis geven veel minder licht dan de zon. Moderne ledlampen stralen nauwelijks ultraviolet uit, maar wel veel zichtbaar licht, waaronder blauw. Oude gloeilampen gaven vooral warm, roodachtig licht en veel warmte.

Voor een flesje methyleenblauw is daglicht dus de grootste bron van licht, en een kast of lade de eenvoudigste bescherming. Een flesje dat een paar minuten op tafel staat terwijl je het gebruikt, is geen probleem. Het gaat om wat er gebeurt in de weken en maanden daarna.

Hoe je ziet of een oplossing nog goed is

Een goede oplossing van methyleenblauw is helder en diepblauw, zonder deeltjes of neerslag. Houd het flesje eens tegen een lamp: in de hals, waar de laag dun is, hoort de vloeistof helder blauw te zijn.

Signalen dat er iets veranderd is:

• Troebeling of een waas in de vloeistof;
• Neerslag of kristallen op de bodem of in de hals;
• Een duidelijk andere kleur, bijvoorbeeld paarsig of juist flets;
• Een vloeistofniveau dat merkbaar gezakt is terwijl je het flesje niet gebruikt hebt, een teken van verdamping door een slecht gesloten dop.

Kristallen in de hals ontstaan vaak doordat er vloeistof op de rand is opgedroogd. Veeg de hals na gebruik schoon met een tissue en draai de dop goed dicht.

Waarom glas en geen plastic

Naast de kleur is het materiaal belangrijk. Glas is chemisch zeer rustig. Het reageert niet met methyleenblauw, laat geen stoffen los in de oplossing en neemt de kleurstof niet op.

Veel kunststoffen gedragen zich anders. Methyleenblauw hecht zich aan het oppervlak van bepaalde plastics en trekt er soms in. Na verloop van tijd kleurt het plastic blauw, en er kan een klein deel van de stof uit de oplossing verdwijnen. Voor een oplossing waarvan je de concentratie wilt weten, is dat ongewenst. Daarom kiezen we voor een flesje van glas en een pipet van glas.

De pipet en het rubber

Een druppelflesje heeft meestal een rubberen ballon op de pipet. Rubber is minder rustig dan glas: methyleenblauw kan het op den duur verkleuren. Dat is vooral cosmetisch, maar er is een simpele gewoonte die helpt. Bewaar het flesje rechtop, zodat de vloeistof niet langdurig tegen het rubber staat, en knijp de ballon niet leeg terwijl de pipet naar boven wijst.

Een verzegeling

Een nieuw flesje hoort een verzegeling te hebben, bijvoorbeeld een ring die breekt als je de dop voor het eerst opendraait. Daaraan zie je dat het flesje niet eerder geopend is. Bij een webshop is dat ook de reden dat een geopend flesje om hygiënische redenen niet retour kan: na het openen kan niemand meer garanderen wat er met de inhoud is gebeurd.

Warmte en lucht

Licht is niet de enige factor. Ook warmte en lucht spelen mee:

• Warmte versnelt de meeste chemische reacties. Kamertemperatuur is prima, maar een flesje in een hete auto of naast de verwarming is geen goed idee.
• Vorst is evenmin handig. Bevriest de oplossing, dan kan het glas onder spanning komen te staan en kunnen er kristallen ontstaan.
• Lucht brengt zuurstof en laat water verdampen. Door verdamping wordt de oplossing geconcentreerder, en aan de rand van de hals kunnen kristallen ontstaan. Een goed gesloten dop voorkomt dat.

Hoe lang blijft een oplossing goed?

Dat hangt af van de bereiding en de verpakking, en daarom geeft de producent een vervaldatum. Tot die datum garandeert hij dat de oplossing aan de eisen voldoet, op voorwaarde dat hij goed bewaard wordt. Die voorwaarden zijn meestal: goed gesloten, beschermd tegen licht en op kamertemperatuur. Welke gegevens de producent daarvoor heeft gemeten, kun je nagaan op het analysecertificaat. Zie Een analysecertificaat (COA) lezen.

Een oplossing die zichtbaar anders is geworden, bijvoorbeeld troebel, met neerslag of met een duidelijk andere kleur, gebruik je beter niet meer.

Veiligheid gaat voor

Een donkere kast beschermt niet alleen de oplossing. Het is ook de plek waar kinderen er niet bij kunnen. Methyleenblauw is een werkzame stof, en een flesje hoort buiten bereik van kinderen. Wat je verder moet weten, staat in Veiligheid en wisselwerkingen en in Bewaren en vlekken verwijderen.

Samengevat

Methyleenblauw neemt licht op en kan die energie aan zuurstof doorgeven, waardoor een oplossing op den duur kan veranderen. Bruin glas houdt het meeste ultraviolette en blauwe licht tegen, maar laat rood licht, dat methyleenblauw juist opneemt, grotendeels door. Het beste resultaat krijg je met de combinatie: bruin glas, een glazen pipet, een goed gesloten dop en een donkere, koele plek. Rechtop, en buiten bereik van kinderen.