Wat onderzoek wel en niet zegt over de voordelen van methylene blue

Zoek op "methylene blue benefits" of "methylene blue voordelen" en je vindt lange lijsten. Scherper denken, meer energie, een beter humeur, langer leven. De lijsten lijken op elkaar, en ze verwijzen zelden naar het onderzoek waar ze op leunen. Wij doen het andersom. We nemen de bekendste beweringen één voor één en kijken wat er in de wetenschappelijke literatuur over staat: wat is aangetoond, wat is alleen in kleine studies gezien en wat is niet onderzocht bij mensen. Een algemene uitleg over hoe je zelf een studie beoordeelt, staat in Wat onderzoek zegt over methyleenblauw.

Eerst: drie niveaus van bewijs

Niet elk onderzoek weegt even zwaar. Grofweg zijn er drie niveaus.

• Laboratorium en dieren. Onderzoek in reageerbuizen, celkweken of bij muizen en ratten. Nuttig om te begrijpen hoe een stof werkt, maar wat in een cel gebeurt, gebeurt niet automatisch in een mens.
• Kleine studies bij mensen. Tientallen deelnemers, vaak een eenmalige hoeveelheid onder toezicht, een kort meetmoment. Ze laten zien of iets verder onderzocht moet worden.
• Grote gecontroleerde studies en registratie. Honderden of duizenden deelnemers, vergeleken met een placebo, en een beoordeling door een geneesmiddelenautoriteit. Pas op dit niveau spreek je van aangetoond.

Met die drie niveaus in het achterhoofd lopen we de lijst langs.

Aangetoond: methemoglobinemie

Er is één toepassing waarvoor methyleenblauw in de Europese Unie als geneesmiddel is geregistreerd: de behandeling van methemoglobinemie. Bij die aandoening kan het bloed minder zuurstof vervoeren, bijvoorbeeld na blootstelling aan bepaalde stoffen. Het geneesmiddel heet methylthioniniumchloride en wordt in het ziekenhuis als injectie gegeven, door zorgverleners en met controle van het bloed. De Europese productinformatie beschrijft precies voor wie het bedoeld is, en voor wie niet.

Dit is het enige punt op de lijst waar een geneesmiddelenautoriteit naar heeft gekeken en ja heeft gezegd. Meer over deze kant staat in Methyleenblauw in de geneeskunde.

Onderzocht, niet geregistreerd: malaria

Methyleenblauw was rond 1891 het eerste synthetische middel dat bij malaria werd gebruikt. In de laatste decennia is het opnieuw onderzocht, vooral in Afrika, in combinatie met andere malariamiddelen. Een systematische review uit 2018 bracht die studies samen en concludeerde dat de resultaten de moeite van verder onderzoek waard zijn, met blauwe urine en maagklachten als bekende nadelen. Methyleenblauw is in de EU niet geregistreerd als malariamiddel. De geschiedenis staat in Methyleenblauw tegen microben.

Kleine studies: geheugen en de hersenen

Dit is de bewering die online het vaakst terugkomt. Wat is er bij mensen gemeten?

• Een hersenscanstudie uit 2016. Onderzoekers in Texas gaven 26 gezonde volwassenen eenmalig methyleenblauw of een placebo en maten de hersenactiviteit met een MRI-scanner. Ze zagen een verandering in de hersenactiviteit tijdens bepaalde taken en een klein verschil op een geheugentest. Eén meting, kort na inname, in een kleine groep.
• Een studie bij claustrofobie uit 2014. Volwassenen met claustrofobie kregen na een sessie exposuretherapie methyleenblauw of een placebo. Bij een deel van de deelnemers, die tijdens de sessie al veel vooruitgang hadden gemaakt, zagen de onderzoekers een gunstiger verloop bij de controle een maand later. Bij deelnemers met weinig vooruitgang was dat niet zo.

Beide studies zijn gedaan met een vaste hoeveelheid van farmaceutische kwaliteit, onder toezicht, met screening vooraf. Ze laten zien dat verder onderzoek zinvol is. Ze zeggen niets over wat een flesje thuis doet. Een uitgebreide bespreking staat in Methyleenblauw, geheugen en de hersenen.

Niet gehaald: alzheimer

Het grootste onderzoek ooit naar een methyleenblauwachtige stof bij mensen ging over alzheimer. Een afgeleide van methyleenblauw werd in een fase 3-studie met honderden deelnemers vergeleken met een controlegroep. In 2016 verscheen de uitslag in The Lancet: de studie haalde haar hoofddoelen niet. In de lijsten met voordelen wordt dit onderzoek zelden genoemd, terwijl het het zwaarste bewijs is dat er over dit onderwerp bestaat.

Kleine studies: stemming

In de psychiatrie loopt al sinds de jaren tachtig onderzoek naar methyleenblauw. Een gerandomiseerde cross-over studie uit 2017 bij 37 mensen met een bipolaire stoornis, die al andere medicatie gebruikten, keek naar restklachten. De onderzoekers zagen bij de hogere hoeveelheid minder klachten van depressie en angst dan bij de lage. Ook dit is een kleine studie in een specifieke groep, onder begeleiding van psychiaters. Belangrijk: methyleenblauw heeft een gevaarlijke wisselwerking met veel antidepressiva. Daarover lees je meer in Veiligheid en wisselwerkingen en in Methyleenblauw in psychiatrisch onderzoek.

Niet aangetoond bij mensen: energie en mitochondriën

Veel lijsten noemen energie en de mitochondriën, de energiecentrales van de cel. In celkweken en bij proefdieren is goed beschreven dat methyleenblauw elektronen kan doorgeven in de keten waarmee cellen energie maken. Dat is interessant voor onderzoekers. Er is alleen geen klinisch onderzoek dat laat zien dat mensen zich daardoor energieker voelen of beter presteren. De stap van een mechanisme in de cel naar een effect in het dagelijks leven is niet gezet. Het mechanisme staat uitgelegd in Methyleenblauw en mitochondriën.

Niet aangetoond bij mensen: longevity

Langer of gezonder ouder worden is de populairste belofte in de biohackwereld. Er zijn studies met celkweken en met proefdieren, bijvoorbeeld naar huidcellen en naar de levensduur van kleine organismen. Er is geen onderzoek bij mensen dat iets laat zien over levensduur of over hoe gezond iemand ouder wordt. Wat er wel bekend is, lees je in Methyleenblauw en longevity.

Waarom de lijsten zo lang zijn

De lange lijsten ontstaan doordat alle niveaus van bewijs op één hoop gegooid worden. Een effect in een celkweek, een kleine studie bij 26 mensen en een geregistreerde toepassing in het ziekenhuis staan dan naast elkaar als "voordelen", alsof ze evenveel zeggen. Daar komt bij dat studies die niets vinden minder aandacht krijgen dan studies die wel iets vinden. Hoe de hype op sociale media is ontstaan, staat in Methyleenblauw op TikTok en in podcasts.

Waarom wij geen voordelen beloven

In de Europese Unie mag je een product niet aanprijzen met een effect op gezondheid of ziekte, tenzij het als geneesmiddel is geregistreerd of de claim officieel is toegelaten. Voor methyleenblauw bestaat geen toegelaten gezondheidsclaim. Wie het toch met beloftes verkoopt, overtreedt de regels, en een aanbieder die dat doet, gaat waarschijnlijk ook met andere dingen losjes om. Meer daarover in Methyleenblauw en de wet en Methyleenblauw als supplement.

Blue Magic, onze 1% oplossing, is alleen voor non-food toepassingen. Niet geschikt als voedingsmiddel of voedingssupplement. We geven er dan ook geen gebruiksadvies voor inname bij. Wat er in het flesje zit en hoe het getest is, staat in Blue Magic (awakening): wat er in het flesje zit.

In het kort

Van de lange lijst met voordelen is er één aangetoond en geregistreerd: methyleenblauw als ziekenhuisinjectie tegen methemoglobinemie. Bij malaria is het onderzocht maar niet geregistreerd. Over geheugen en stemming bestaan kleine studies met een vaste hoeveelheid onder toezicht, en het grote alzheimeronderzoek haalde zijn hoofddoelen niet. Over energie en longevity bestaat bij mensen geen klinisch bewijs, alleen onderzoek in cellen en bij proefdieren. Lees een lijst met voordelen dus altijd met de vraag: op welk niveau van bewijs staat dit?