Methyleenblauw en longevity: wat er bekend is over veroudering

Longevity is een van de grootste trends in gezondheid en technologie. Onderzoekers, investeerders en liefhebbers willen begrijpen waarom we ouder worden, en of je dat proces kunt beïnvloeden. Methyleenblauw wordt in die wereld regelmatig genoemd. Bekende biohackers die hun eigen veroudering meten, spraken er openlijk over. In dit artikel kijken we naar het onderzoek dat achter die belangstelling zit: wat er is onderzocht, in wie, en wat het betekent. Waarom biohackers in het algemeen naar methyleenblauw kijken, lees je in Waarom biohackers methyleenblauw gebruiken.

Hoe onderzoekers naar veroudering kijken

Veroudering is geen enkel proces. Het is een verzameling veranderingen die zich in de loop van het leven opstapelen. Onderzoekers onderscheiden een aantal kenmerken, zoals schade aan DNA, slijtage van de uiteinden van chromosomen, een minder goed werkende eiwitopruiming, en minder goed werkende mitochondriën.

Een kenmerk dat in het laboratorium goed te meten is, is cellulaire veroudering. Gewone lichaamscellen kunnen zich niet oneindig delen. Na een aantal delingen stoppen ze ermee en blijven ze in een soort ruststand. In een kweekschaal kun je tellen hoe vaak cellen zich delen voordat dat gebeurt. Als een stof dat aantal verhoogt, zeggen onderzoekers dat die stof de cellulaire veroudering vertraagt. Dat is een meting in een kweekschaal, en dat is belangrijk om te onthouden.

Studie 1: bindweefselcellen in een kweekschaal (2008)

De bekendste studie is van Atamna en collega's, in 2008 gepubliceerd in het tijdschrift FASEB Journal. Ze kweekten menselijke bindweefselcellen uit long, een standaardcellijn in verouderingsonderzoek. Aan het kweekmedium voegden ze zeer lage concentraties methyleenblauw toe, in het nanomolaire bereik.

De cellen met methyleenblauw konden zich meer dan twintig keer vaker delen voordat ze in ruststand gingen. De activiteit van complex IV in de mitochondriën nam met ongeveer dertig procent toe, en de cellen verbruikten meer zuurstof. De onderzoekers verklaarden dat met de manier waarop methyleenblauw in de mitochondriën tussen een blauwe en een kleurloze vorm wisselt. Hoe dat werkt, lees je in Methyleenblauw en mitochondriën.

In 2015 volgde een vervolgstudie van dezelfde onderzoeker in het tijdschrift Redox Biology. Die zocht naar het mechanisme. Methyleenblauw activeerde kortdurend een energiesensor in de cel, AMPK, en daarna processen die nieuwe mitochondriën aanmaken. De uiteinden van de chromosomen sleten in die cellen langzamer.

Wat dit betekent: dit zijn zorgvuldige studies in een kweekschaal. Ze laten zien wat methyleenblauw met cellen kan doen onder gecontroleerde omstandigheden, in een concentratie die nauwkeurig is ingesteld. Een kweekschaal is geen mens.

Studie 2: huidcellen en een huidmodel (2017)

In 2017 publiceerde een onderzoeksgroep van de Universiteit van Maryland een studie in Scientific Reports over methyleenblauw en de huid. Ze testten de stof op huidcellen van gezonde donoren en van patiënten met progeria, een zeldzame erfelijke ziekte waarbij mensen versneld verouderen.

In de kweekschaal deelden de huidcellen zich langer, en de onderzoekers zagen minder reactieve zuurstofverbindingen. Daarna testten ze methyleenblauw op een driedimensionaal huidmodel, een stukje kunsthuid dat in het laboratorium is gekweekt. Daarin zagen ze geen irritatie, en wel veranderingen in onder meer de dikte van de huidlaag en de aanmaak van elastine en collageen.

Wat dit betekent: ook dit is laboratoriumonderzoek, op cellen en kunsthuid. Er is geen huid van mensen behandeld. Een van de onderzoekers, Kan Cao, zei later tegen het zakenblad Fortune dat het onderzoek naar de populaire beweringen over methyleenblauw grotendeels in dieren is gedaan, niet in mensen.

Studie 3: muizen in een testprogramma

In de Verenigde Staten bestaat een groot testprogramma, het Interventions Testing Program, waarin verschillende stoffen op de levensduur van muizen worden getest, in drie laboratoria tegelijk. Methyleenblauw is in dat programma getest.

Volgens het overzicht van de Alzheimer's Drug Discovery Foundation verlengde methyleenblauw de maximale levensduur van vrouwelijke muizen enigszins. Het overzicht noemt alleen dat effect bij vrouwtjes, en alleen de maximale levensduur. Dat is een interessant maar beperkt resultaat, en muizen verouderen anders dan mensen.

Wat er bij mensen bekend is

Over methyleenblauw en veroudering bij mensen is vrijwel niets onderzocht. Er zijn geen studies die hebben gekeken of mensen die methyleenblauw gebruiken, langer of gezonder leven. De Alzheimer's Drug Discovery Foundation, die stoffen beoordeelt op hun betekenis voor gezond ouder worden, schreef in 2024 dat er geen bewijs is dat methyleenblauw gunstig is voor veroudering of ouderdomsziekten bij mensen.

Ook naar de hersenen en het geheugen bij ouder worden is bij mensen weinig onderzoek gedaan. Wat er is, staat in Methyleenblauw, geheugen en de hersenen.

Waarom de longevitywereld toch geïnteresseerd is

Dat er geen bewijs bij mensen is, betekent niet dat de belangstelling onterecht is. Voor onderzoekers is methyleenblauw interessant om drie redenen.

1. Het grijpt in op mitochondriën, en minder goed werkende mitochondriën worden gezien als een van de kenmerken van veroudering.
2. Het is een oude, goed bekende stof. De risico's zijn beschreven, en het is relatief goedkoop.
3. De resultaten in cellen zijn opvallend. Meer dan twintig extra delingen is in verouderingsonderzoek een flink verschil.

Voor de longevitybeweging, die snel nieuwe ideeën oppakt, is dat genoeg om erover te praten. Voor een uitspraak over mensen is het niet genoeg.

De hoeveelheid en de risico's

In de celstudies werkten onderzoekers met zeer lage concentraties. In de wetenschappelijke literatuur wordt keer op keer benadrukt dat methyleenblauw bij een hogere concentratie andere, soms tegengestelde effecten heeft. Daarnaast heeft de stof bekende risico's, zoals de wisselwerking met antidepressiva en de afbraak van rode bloedcellen bij een G6PD-tekort. Die staan in Veiligheid en wisselwerkingen.

Huid en methyleenblauw: let op vlekken

Wie na de huidstudie aan de huid denkt, moet weten dat methyleenblauw een sterke kleurstof is. Het kleurt huid, nagels en textiel. Op de huid verdwijnt een vlek meestal na een paar dagen, maar op een handdoek of kleding kan het blijvend zijn. Hoe je vlekken voorkomt en verwijdert, lees je in Bewaren en vlekken.

Van kweekschaal naar mens

Waarom zeggen we steeds dat een kweekschaal geen mens is? Omdat er tussen die twee een lange weg ligt, en veel stoffen onderweg afvallen.

1. Cellen in een kweekschaal. De stof komt direct bij de cellen, in een concentratie die je precies kiest. Er is geen lever die de stof afbreekt, geen nier die haar uitscheidt.
2. Proefdieren. Nu moet de stof worden opgenomen, verdeeld en afgebroken. De concentratie op de plek waar het om gaat, is moeilijk te sturen. Muizen leven ongeveer twee tot drie jaar, en verouderen anders.
3. Kleine studies bij mensen. Eerst wordt vooral gekeken naar veiligheid en naar hoe de stof zich in het lichaam gedraagt.
4. Grote, langdurige studies bij mensen. Voor veroudering zou dat jaren tot tientallen jaren duren, met duizenden deelnemers.

Voor methyleenblauw en veroudering zijn stap 1 en 2 gezet. Stap 3 en 4 niet.

Hoe je berichten over longevity leest

• Wat is er gemeten? Celdelingen in een kweekschaal zeggen iets anders dan levensjaren.
• In welk organisme? Cellen, kunsthuid, muizen en mensen zijn vier verschillende niveaus.
• Bij welke concentratie? Een nanomolaire concentratie in een kweekschaal is niet te vergelijken met gebruik thuis.
• Wie vertelt het? Longevity is ook een markt. Veel berichten komen van verkopers.

Samengevat

Methyleenblauw wordt in de longevitywereld genoemd vanwege opvallende resultaten in het laboratorium. Menselijke bindweefselcellen konden zich met zeer lage concentraties langer delen, een huidmodel liet veranderingen zien, en in een groot testprogramma leefden vrouwelijke muizen maximaal iets langer. Bij mensen is dit niet onderzocht. Een overzicht uit 2024 vond geen bewijs dat methyleenblauw gunstig is voor veroudering bij mensen. Het is een interessante stof voor onderzoek, geen bewezen middel.