Zuiver of technisch methyleenblauw: waarom het verschil ertoe doet

Methyleenblauw uit de aquariumwinkel of de vakhandel is iets anders dan een zuivere oplossing. Wat het verschil is, en waarom biohackers daarop letten.

Twee bruine glazen druppelflesjes naast een grote industriële jerrycan met blauwe vloeistof in een donkere werkplaats

Blue Magic: methyleenblauw 1%, getest op zware metalen, lotnummer op elk flesje. Bekijk en bestel

Zoek je op methyleenblauw, dan vind je flesjes van een paar euro in de aquariumwinkel, poeder per kilo bij een chemicaliënhandel en druppelflesjes voor tien keer die prijs. Op het etiket staat overal hetzelfde woord. Toch is het niet hetzelfde product. Ik ben Mr Blue, en in dit artikel leg ik uit waar het verschil zit, waarom biohackers daar zo op letten en hoe je zelf ziet wat je in handen hebt.

Eén stof, verschillende kwaliteiten

Methyleenblauw is een synthetische kleurstof, voor het eerst gemaakt in 1876. Het molecuul is altijd hetzelfde: methylthioniniumchloride, bekend in PubChem onder nummer 6099. Wat verschilt, is hoe zuiver het is en waarvoor het gemaakt wordt.

Grofweg zijn er drie werelden.

  • Technisch methyleenblauw. Gemaakt als kleurstof voor textiel, papier, inkt en water. Hier telt vooral de kleur. Wat er verder in zit, doet er voor die toepassing weinig toe.
  • Laboratorium- en aquariumkwaliteit. Voor kleuringen onder de microscoop, als indicator in de chemie of tegen schimmel op viseitjes. Vaak verdund, soms gemengd met andere stoffen.
  • Farmaceutische kwaliteit. Voldoet aan een monografie in een farmacopee, zoals de Europese (Ph. Eur.). Dat is de standaard voor het geregistreerde geneesmiddel dat ziekenhuizen gebruiken.

Schirmer en collega's beschreven in 2011 hoe methyleenblauw in meer dan honderd jaar door al die werelden is gegaan: van textielverf naar microscoop, van malaria naar het ziekenhuis. Die lange geschiedenis is de reden dat er zoveel verschillende flesjes met dezelfde naam bestaan.

Waarom zuiverheid er hier toe doet

Bij een kleurstof voor textiel maakt het niet uit of er een spoor lood of arseen in zit. Het doek wordt blauw en daarmee is de klus geklaard. Bij het maken van methyleenblauw worden echter metalen gebruikt, en die kunnen in het eindproduct achterblijven als niemand ze eruit haalt of meet.

Voor geneesmiddelen bestaat daar een vaste aanpak. De richtlijn ICH Q3D van het Europees Geneesmiddelenbureau beschrijft hoe fabrikanten metalen als lood, cadmium, kwik en arseen beoordelen en begrenzen. Een technische kwaliteit valt daar niet onder. Dat betekent niet automatisch dat er iets mis mee is. Het betekent dat niemand het heeft gemeten.

Dat is precies waar biohackers op letten. In de biohackwereld wordt veel gesproken over methyleenblauw, en daar hoort een vraag bij die vaak sneller wordt gesteld dan "wat doet het": wat zit er in dit flesje? Een zuivere oplossing met een labrapport geeft daar een antwoord op. Een technische kwaliteit niet.

Het aquariummiddel

De aquariumwinkel is voor veel mensen de eerste plek waar ze methyleenblauw zien. Aquariumhouders gebruiken het al tientallen jaren bij viseitjes en in quarantainebakken. Die middelen zijn gemaakt voor water met vissen, en dat zie je terug:

  • Ze zijn meestal sterk verdund, zodat je per tien of honderd liter water een paar milliliter gebruikt.
  • Er zitten soms andere stoffen in, zoals malachietgroen of acriflavine, of hulpstoffen voor het water.
  • De gebruiksaanwijzing gaat over het aquarium. Over zuiverheid of zware metalen staat er niets op, want dat is voor die toepassing niet de vraag.

Wie een aquariummiddel vergelijkt met een 1% oplossing in een druppelflesje, vergelijkt dus twee verschillende producten. Dat ze allebei blauw zijn, zegt weinig.

Het poeder per kilo

Bij chemicaliënhandels vind je methyleenblauw als poeder, vaak in grote verpakkingen. De prijs per gram is laag. Maar ook hier geldt: lees wat er bij staat. Een poeder met de omschrijving "technisch" of "voor kleuringen" is daarvoor bedoeld. Bovendien moet je poeder zelf oplossen, en zonder nauwkeurige weegschaal en gezuiverd water weet je dan niet precies welke concentratie je hebt. Meer over de vormen staat in 1% oplossing, 0,1% of poeder.

De geregistreerde variant in het ziekenhuis

Er bestaat ook methyleenblauw als geregistreerd geneesmiddel. Onder de naam methylthioniniumchloride is het in de EU toegelaten als injectie tegen methemoglobinemie, een aandoening waarbij het bloed minder zuurstof vervoert. Het Europees Geneesmiddelenbureau beschrijft die registratie in de openbare beoordeling. Dat middel is alleen via het ziekenhuis verkrijgbaar en wordt door een arts toegediend.

Voor de vergelijking is het nuttig om te weten dat die variant bestaat, omdat hij laat zien hoe streng de eisen aan zuiverheid kunnen zijn. Een webshop mag zijn product daar niet mee vergelijken als dat niet met een certificaat is aangetoond. Daarom lees je bij ons ook geen woorden als "farmaceutisch" zolang een analysecertificaat dat niet bevestigt.

Waar je zelf op let

Wil je weten wat voor methyleenblauw je koopt, loop dan deze vier punten na. Ze gelden voor elke aanbieder, ook voor ons.

1. De concentratie

Staat er een duidelijk percentage op, zoals 1%? Dan weet je hoeveel methyleenblauw er per milliliter in zit. Bij een 1% oplossing is dat 10 mg per ml, en met een standaard druppel ongeveer 0,5 mg per druppel. Ontbreekt de concentratie, dan weet je niet wat je hebt.

2. Wat er verder in zit

Een zuivere oplossing bevat methyleenblauw en water. Staan er andere stoffen op, of helemaal geen samenstelling, dan is het een ander product.

3. Een labrapport per partij

Is de partij getest op zware metalen, en kun je dat rapport zien? Een algemeen certificaat van de grondstof zegt iets over de grondstof, een rapport per partij iets over het flesje dat je koopt. Hoe je zo'n document leest, staat in Een analysecertificaat (COA) lezen en Waarom je methyleenblauw op zware metalen test.

4. Een lotnummer en houdbaarheid

Een lotnummer koppelt jouw flesje aan een partij en dus aan een rapport. Zonder lotnummer kan niemand nagaan uit welke productie het komt.

Wat Blue Magic is

Blue Magic is een 1% oplossing van methyleenblauw in gezuiverd water, 100 ml in bruin glas met een glazen pipet. Dat is ongeveer 2000 druppels van 0,5 mg. De partij is door het BAV Institut getest op lood, cadmium, kwik en arseen, en die waren niet aantoonbaar. Elk flesje heeft een lotnummer en een houdbaarheidsdatum. Bruin glas omdat methyleenblauw gevoelig is voor licht; zie Waarom methyleenblauw in bruin glas zit.

Wettelijk is Blue Magic een product voor non-food toepassingen, zoals elk methyleenblauw dat in de EU buiten de apotheek wordt verkocht. Waarom dat zo is, lees je in Methyleenblauw als supplement: wat zegt de wet?. Wat we wel doen: precies laten zien wat er in het flesje zit, met het rapport erbij. Meer daarover in Blue Magic (awakening): wat er in het flesje zit.

Waarom biohackers hier zo scherp op zijn

In de biohackwereld wordt methyleenblauw genoemd bij mitochondriën, rood licht en de energiehuishouding van de cel. Wie zich daarin verdiept, leest al snel waarschuwingen over technische kwaliteiten en aquariummiddelen. Dat is terecht. De discussie over wat methyleenblauw wel of niet doet, begint pas zinnig te worden als je weet wat er in het flesje zit. Daarom vind je in vrijwel elke serieuze biohackgids hetzelfde advies: koop geen kleurstof voor textiel of aquarium, en vraag om een labrapport.

Wil je weten waarom methyleenblauw in die wereld zo populair is, lees dan Waarom biohackers methyleenblauw gebruiken. En lees altijd ook Veiligheid en wisselwerkingen: methyleenblauw gaat niet samen met bepaalde antidepressiva, en bij een G6PD-tekort is extra voorzichtigheid nodig.

In het kort

Methyleenblauw is één molecuul, maar het wordt in verschillende kwaliteiten gemaakt. Technisch methyleenblauw en aquariummiddelen zijn bedoeld voor textiel, preparaten en water, en worden niet getest op de verontreinigingen die bij een zuivere oplossing tellen. Wie methyleenblauw vergelijkt, kijkt naar de concentratie, wat er verder in zit, een labrapport per partij en een lotnummer. Ontbreekt een van die vier, dan weet je niet wat je koopt.

Veelgestelde vragen

Is methyleenblauw uit de aquariumwinkel hetzelfde als Blue Magic?

Nee. Aquariummiddelen zijn gemaakt voor water met vissen, meestal sterk verdund en soms met andere stoffen erin. Blue Magic is een 1% oplossing van methyleenblauw in gezuiverd water, waarvan de partij is getest op zware metalen.

Waarom is technisch methyleenblauw zo veel goedkoper?

Omdat het voor een ander doel wordt gemaakt. Een kleurstof voor textiel of een laboratoriumkleuring hoeft niet getest te worden op lood, kwik, cadmium of arseen. Die tests en de controle per partij kosten geld.

Waar zoeken mensen op als ze methyleenblauw voor mensen bedoelen?

Vaak op termen als 'methyleenblauw voor mensen', 'zuiver methyleenblauw' of 'blauwe druppels'. Wat ze bedoelen is een oplossing waarvan bekend is wat erin zit, met een labrapport. Wettelijk blijft methyleenblauw in de EU een product voor non-food toepassingen.

Hoe herken ik een technische kwaliteit?

Aan wat er ontbreekt: geen labrapport, geen lotnummer, geen concentratie of een vage omschrijving als 'kleurstof' of 'indicator'. Ook een prijs per liter in plaats van per flesje is een teken.

Blue Magic · methyleenblauw 1%Weet wat er in je flesje zit.
  • Onafhankelijk getest door BAV Institut op lood, cadmium, kwik en arseen: niet aantoonbaar
  • Lotnummer en houdbaarheidsdatum op elk flesje
  • 100 ml in bruin glas met glazen pipet, ongeveer 2.000 druppels: 2,0 cent per druppel
  • Werkdagen vóór 18:00 besteld, dezelfde dag verzonden. Gratis vanaf €50,00

Bronnen

  1. PubChem, Methylene Blue (CID 6099). National Center for Biotechnology Information.
  2. European Directorate for the Quality of Medicines, European Pharmacopoeia (Ph. Eur.).
  3. European Medicines Agency, ICH Q3D Elemental impurities, scientific guideline.
  4. European Medicines Agency, Methylthioninium chloride Proveblue (EPAR).
  5. Schirmer RH, Adler H, Pickhardt M, Mandelkow E. "Lest we forget you, methylene blue...". Neurobiol Aging. 2011;32(12):2325.e7-16.

Dit artikel is informatief en geen medisch advies. Overleg bij vragen over gezondheid of medicijnen met een arts of apotheker.

Lees ook