Detox met methyleenblauw: wat er achter het woord zit
Methyleenblauw wordt online verkocht als detox. In het ziekenhuis is het een tegengif bij een specifieke vergiftiging. Het verschil tussen die twee, met bronnen.

Blue Magic: methyleenblauw 1%, getest op zware metalen, lotnummer op elk flesje. Bekijk en bestel
"Detox" is een van de woorden die je het vaakst bij methyleenblauw ziet staan. Op buitenlandse webshops, in filmpjes, in de beschrijving van capsules. Reinigen, ontgiften, je lichaam schoonspoelen. Tegelijk is methyleenblauw in het ziekenhuis een echt tegengif. Ik ben Mr Blue, en in dit artikel haal ik die twee uit elkaar: wat methyleenblauw doet bij een vergiftiging, wat "detox" eigenlijk betekent, en waarom het een het ander niet bewijst.
Wat "detox" betekent
In de geneeskunde betekent ontgiften iets heel concreets: iemand met een vergiftiging of een verslaving krijgt een behandeling om een bepaalde stof uit het lichaam te krijgen of de gevolgen ervan te stoppen. Een overdosis paracetamol, een alcoholvergiftiging, een slangenbeet. Er is een stof, een meetbare hoeveelheid, en een behandeling met een doel.
In de wereld van welzijn betekent detox iets anders: een kuur, een sapje of een supplement dat een gezond lichaam zou "reinigen" van niet nader genoemde afvalstoffen. Klein en Kiat zochten in 2015 in een kritisch overzicht naar het bewijs daarvoor. Hun conclusie: er is heel weinig klinisch bewijs, de enkele studies die er zijn hebben grote gebreken en kleine groepen, en voor zover zij wisten was er geen enkele gerandomiseerde, gecontroleerde studie naar commerciële detoxkuren bij mensen. De belangrijkste vraag, welke stof er dan wordt afgevoerd, blijft meestal onbeantwoord.
Je lichaam heeft eigen organen voor het afbreken en afvoeren van stoffen: de lever, de nieren, de darmen, de longen en de huid. Bij een gezond mens doen die dat werk continu.
Waar methyleenblauw wel een tegengif is
Methemoglobinemie
Dit is de geregistreerde toepassing. In rode bloedcellen zit hemoglobine, dat met een ijzeratoom zuurstof bindt. Door bepaalde medicijnen, chemicaliën of nitraat kan dat ijzer van vorm veranderen. Dan heet het methemoglobine, en dat kan geen zuurstof meer vervoeren. Iemand wordt grauw of blauw, kortademig en kan het bewustzijn verliezen.
Methyleenblauw draait die verandering terug. In de rode bloedcel wordt het omgezet in de kleurloze vorm, die een elektron afgeeft aan het ijzer. Dan kan hemoglobine weer zuurstof binden. Clifton en Leikin noemen dit in hun overzicht uit 2003 de belangrijkste toepassing van methyleenblauw in de toxicologie, als infuus van 1 tot 2 mg per kilogram lichaamsgewicht. In Europa is het onder de naam methylthioniniumchloride als injectie geregistreerd voor deze aandoening, zoals het Europees Geneesmiddelenbureau beschrijft. Het is een spoedbehandeling, in het ziekenhuis, door een arts.
Meer over deze toepassing lees je in Methyleenblauw in de geneeskunde.
Het voorkomen van een bijwerking van chemotherapie
Het chemotherapiemiddel ifosfamide kan bij sommige patiënten een verwardheid veroorzaken. Methyleenblauw wordt in de oncologie gebruikt om dat te voorkomen of te behandelen. Peter en collega's onderzochten in 2000 hoe het lichaam methyleenblauw dan verwerkt, bij zeven vrijwilligers. Na inname via de mond kwam er veel minder methyleenblauw in het bloed dan na een infuus, ongeveer vijftien keer minder gemeten over de tijd. De onderzoekers verklaarden dat vooral uit een andere verdeling over de organen. Ook deze toepassing gebeurt onder toezicht van artsen.
Cyanide, in het laboratorium
Haouzi en collega's testten in 2020 of methyleenblauw de gevolgen van een dodelijke cyanidevergiftiging tegengaat. Bij ratten die zonder behandeling allemaal binnen een kwartier stierven, overleefden alle dieren die een hoge hoeveelheid methyleenblauw kregen. Bij een lage hoeveelheid ging het juist sneller mis. Dit is onderzoek bij dieren en in cellen, geen behandeling bij mensen, en voor cyanide bestaan aparte geregistreerde tegengiffen.
Waarom een tegengif geen detox is
Het verschil zit in drie dingen.
- Er is een bekende stof. Bij methemoglobinemie weet je precies wat er mis is en wat methyleenblauw doet. Bij een detox is meestal niet duidelijk welke afvalstof bedoeld wordt.
- Er is een meting. In het ziekenhuis meten artsen het methemoglobine in het bloed, voor en na. Bij een detox wordt zelden iets gemeten.
- Het lichaam is ziek. Een tegengif herstelt een verstoorde toestand. Een gezond lichaam heeft geen methemoglobine dat teruggedraaid moet worden.
Dat methyleenblauw bij een acute vergiftiging iets doet, zegt dus niets over wat het doet bij iemand die gezond is. Dat is dezelfde fout als denken dat een middel tegen een vergiftiging met paracetamol goed is voor iedereen.
De blauwe urine
Een veelgehoord argument: "je ziet het werken, je plas wordt blauw". Wat je ziet, is de kleurstof zelf. Peter en collega's maten dat na inname ongeveer een vijfde van de methyleenblauw via de urine het lichaam verlaat, deels als blauwe stof en deels als kleurloze vorm. Bij contact met lucht kan die kleurloze vorm weer blauw worden. De kleur zegt dus iets over methyleenblauw, niet over afvalstoffen.
In dezelfde studie zagen de onderzoekers bij ratten dat methyleenblauw na inname vooral in de darmwand en de lever terechtkwam. Dat is de gewone weg van een stof die het lichaam verwerkt. Het is geen bewijs voor een reinigende werking op de lever.
Waarom het woord blijft hangen
Dat methyleenblauw met detox in verband wordt gebracht, is niet helemaal uit de lucht gegrepen. Er zijn drie dingen die het verhaal aannemelijk laten klinken.
- Het is een echt tegengif. Wie leest dat methyleenblauw in het ziekenhuis bij vergiftigingen wordt gebruikt, trekt de conclusie dat het "gif uit het lichaam haalt". Bij methemoglobinemie haalt het echter niets weg: het zet een veranderd molecuul terug in zijn oude vorm.
- Je ziet het het lichaam verlaten. Blauwe urine voelt als bewijs dat er iets wordt afgevoerd. Het is de kleurstof zelf.
- Het grijpt in de energiehuishouding in. Het onderzoek naar mitochondriën en oxidatieve stress wordt in de welzijnswereld vertaald naar "reinigen van de cel". Dat is een vertaling, geen uitkomst van die studies.
Vragen bij een detoxbelofte
Lees je ergens dat methyleenblauw je lichaam ontgift, stel dan dezelfde vragen die Klein en Kiat in hun overzicht stelden. Welke stof wordt er afgevoerd? Hoe is dat gemeten, in bloed, urine of ontlasting? Bij hoeveel mensen, en was er een vergelijkingsgroep? Blijft het antwoord vaag, dan weet je genoeg.
Wat biohackers ermee bedoelen
In de biohackwereld wordt "detox" vaak losser gebruikt: als het idee dat methyleenblauw de energiehuishouding van de cel helpt en zo oxidatieve stress vermindert. Dat gaat over de mitochondriën, niet over afvoeren. Daar is onderzoek naar in cellen en proefdieren, maar niet als detox bij mensen. Meer in Methyleenblauw en mitochondriën en Methyleenblauw voor biohackers.
Waar je op let
Methyleenblauw wordt in Europa niet toegelaten als supplement, en een webshop mag het niet aanprijzen als detox of reiniging. Wie dat wel doet, houdt zich niet aan de regels; zie Methyleenblauw als supplement: wat zegt de wet?. Belangrijker nog: juist bij een "kuur" stapelen mensen vaak middelen, en methyleenblauw gaat niet samen met antidepressiva die op serotonine werken. Lees Wat je níet combineert met methyleenblauw. Denk je dat iemand een vergiftiging heeft, bel dan 112 of de huisartsenpost.
In het kort
Detox heeft geen vaste medische betekenis, en voor commerciële detoxkuren bestaat bij mensen geen gecontroleerd bewijs. Methyleenblauw is in het ziekenhuis wel een echt tegengif, bij methemoglobinemie, en wordt ook gebruikt bij een bijwerking van chemotherapie. Bij ratten beschermde het tegen een dodelijke cyanidevergiftiging. Dat het bij een acute vergiftiging werkt, zegt niets over het reinigen van een gezond lichaam. De blauwe urine is de kleurstof zelf, geen afvalstof die je kwijtraakt.
Veelgestelde vragen
Is methyleenblauw een detox?
Niet in de zin waarin het online wordt bedoeld. Er is geen onderzoek dat laat zien dat methyleenblauw een gezond lichaam reinigt of afvalstoffen afvoert. In het ziekenhuis is het wel een tegengif bij een specifieke vergiftiging, methemoglobinemie, waar het een duidelijk omschreven werking heeft.
Waarom wordt de urine blauw?
Omdat het lichaam een deel van de methyleenblauw via de nieren uitscheidt, als blauwe stof en als kleurloze vorm die in de urine weer blauw kan worden. Dat is geen teken dat er afvalstoffen worden afgevoerd; het is de kleurstof zelf.
Wat is methemoglobinemie?
Een toestand waarin het ijzer in hemoglobine zo is veranderd dat het geen zuurstof meer kan binden. Het kan ontstaan door bepaalde medicijnen, chemicaliën of nitraat. Methyleenblauw helpt het lichaam om die verandering terug te draaien. Dit is een spoedgeval en wordt in het ziekenhuis behandeld.
Ondersteunt methyleenblauw de lever?
Dat is niet onderzocht als effect. Bekend is dat methyleenblauw na inname deels in de lever terechtkomt en daar wordt verwerkt, zoals veel stoffen. Dat is de weg die het lichaam aflegt om het af te breken, geen bewijs voor een reinigend effect.
- Onafhankelijk getest door BAV Institut op lood, cadmium, kwik en arseen: niet aantoonbaar
- Lotnummer en houdbaarheidsdatum op elk flesje
- 100 ml in bruin glas met glazen pipet, ongeveer 2.000 druppels: 2,0 cent per druppel
- Werkdagen vóór 18:00 besteld, dezelfde dag verzonden. Gratis vanaf €50,00
Bronnen
- Klein AV, Kiat H. Detox diets for toxin elimination and weight management, a critical review of the evidence. J Hum Nutr Diet. 2015;28(6):675-86.
- Clifton J 2nd, Leikin JB. Methylene blue. Am J Ther. 2003;10(4):289-91.
- European Medicines Agency, Methylthioninium chloride Proveblue (EPAR).
- Peter C, Hongwan D, Küpfer A, Lauterburg BH. Pharmacokinetics and organ distribution of intravenous and oral methylene blue. Eur J Clin Pharmacol. 2000;56(3):247-50.
- Haouzi P, McCann M, Wang J, et al. Antidotal effects of methylene blue against cyanide neurological toxicity, in vivo and in vitro studies. Ann N Y Acad Sci. 2020;1479(1):108-121.


